روانشناسی دانشگاهیAcademic Psychology
 
قالب وبلاگ
لینک دوستان
چت باکس


چگونه توانستم رفتارهای نامطلوب پرخاشگری وکمبود توجه را در یک دانش آموزنوجوان استثنایی بهبودبخشم؟

محمداسماعیل نژاد: رشته تحصیلی :روان شناسی گرایش کودکان استثنایی، آموزشگاه استثنایی متوسطه حرفه ای ارمغان

آموزش وپرورش ناحیه 2اصفهان

گردآوری اطلاعات(شواهد1)

اینجانب پس ازتعیین مساله تحقیق(اقدام پژوهی)خودیعنی اینکه چگونه می  توانم رفتارهای نامطلوب پرخاشگری وکمبودتوجه دریک دانش آموزنوجوان استثنایی رابهبودبخشم؟بمنظورشناسای علل وعوامل ایجادکننده این رفتار  درکیس انتخابی اقدام به مطالعه وبررسی وجستجوی علل وعوامل مزبور وجمع آوری مدارک وشواهد متقن و محکم دراین زمینه نموده و کارخود با مشاهده رفتارهای کیس آغازکردم ودراین فکربودم که چگونه می توان وضع موجود راتغییر داد:

الف)مشاهدهرفتارها وبررسی عملکرددانش آموزدرمدت معین: درابتدای امر به مدت یک هفته به مطالعه وبررسی رفتاردانش آموزدریک وضعیت طبیعی مبادرت ورزیدم.مطالعه ومشاهده رفتاردانش آموزدرموقعیت های طبیعی مثل کلاس درس،کارگاههای مشبک بری،ویاهنگام حضوردانش آموزدرحیاط مدرسه وزنگهای تفریح صورت گرفته واینجانب دراین مرحله بدون  هیچگونه مداخله ای در رفتارکیس ،صرفابه مشاهده و ثبت و ضبط رفتارها و عملکرددانش آموز درتعامل با همکلاسی ها و دوستانش،درمحیط آموزشی اقدام نمودم و یا به عبارتی دیگرسیاهه رفتاراو را نوشتم.

ب)مطالعه پرونده تحصیلی دانش آموز: بامطالعه پرونده تحصیلی دانش آموزازبدو ورودش به دبستان تاکنون و  مشاهده ومقایسه اطلاعات مندرج درپرونده ازجمله نمرات تست های هوشی دانش آموزونمرات ونتایج کارنامه های تحصیلی سنوات گذشته اش (درسه مقطع ابتدای،راهنمای ومتوسطه حرفه ای) متوجه می شوم که نامبرده ازنظرفراگیری مطالب درسی مشکل خاصی نداشته وپیشرفت تحصیلی او علیرغم تجدید شدن درخردادماه پایه های دوم وسوم راهنمایی درحدمتوسط است ازنظربهره هوشی درمقطع ابتدایی ایشان درحدآموزش ویژه مرزی تشخیص داده شده است و هنگام  ورودبه مقطع راهنمایی درحد آموزش پذیرمتوسط مشخص شده است.علیهذا بررسیها نشان می دهد،که  این دانش آموز بعلت پاره ای مشکلات رفتاری درپنج سال دوره ابتدایی هر سال رادر یک آموزشگاه ثبت نام و سپری نموده است،چراکه قدرت سازگاری اوبا بچه ها ی مدرسه بسیار پایین بوده است.

ج)مطالعه پرونده مشاوره ای دانش آموز: مطالعه پرونده مزبوراطلاعات بسیارباارزش رادرخصوص نوع مشکل یااختلال و علل رفتارها و تاریخچه وسابقه مشکلات دانش آموز به من ارائه می داد.از جمله منابع اطلاعاتی موجوددرپرونده مشاوره ای دانش آموزکه من توانستم ازلابه لای آنها مطالبی رابیرون بکشم تابه کشف حقیقت وعلت یابی در خصوص مشکلات رفتاری دانش آموزمراکمک نمایند.

د)پرس وجو از همکاران: ازجمله منابع مهم اطلاعاتی درخصوص وضعیت مشکلات دانش آموز(امین)، مشاورمدرسه بودچراکه قاعدتا بیشترین آمارمشکلات ومسایل رفتاری دانش آموزان راطی گزارشات مستقیم دبیران از کلاسهای درس وکارگاهها،بصورت شفاهی ویامکتوب دریافت داشته ومی تواندخازن محرمانه ترین اطلاعات و اسراردانش آموزان تلقی گردد.وباتوجه به اینکه ارتباط نزدیک وتنگاتنگی بین مشاور مدرسه استثنایی و دبیران وجوددارد و او درطول زنگهای تفریح دائما شاهدوناظرعملکرددانش آموزان درحیاط مدرسه،راهروهاوفضاهای آموزشی است. اومی توانداطلاعات بسیارباارزش رادر موردچگونگی رفتارها و عملکردهای دانش آموزان به ما ارائه دهد.

تجزیه وتحلیل وتغییرداده ها(شواهد1)

معمولاً دانش آموزباابتلای به عقب ماندگی ذهنی درگیر مشکلات رفتاری و سازشی بسیاری است.نامبرده ازاوایل طفولیت تحت درمان قرارگرفته  و تاکنون این رونددرمان ادامه داشته است. باوجوداینکه دانش آموز نوجوان ما هم اکنون به سن 18سالگی رسیده است هنوزبخاطرکنترل مشکلات بیش فعالی وحرکات تکانشی خودازهمان کودکی تابحال ازداروهای کنترل کننده عصبی مثل قرص ریسپریدون (صبح 1عدد و شب1عدد)وقرص ریتالین(روزی1عدد)وقرص کلامی پرامین(شبی1عدد)تحت  نظر پزشک استفاده می نماید.(البّته درنسخه های پزشکی نامبرده دازوهای تجویزی اوتغییریافته اندوطبق آخرین نسخه پزشکی،داروهای فوق رااستفاده  نماید.)هرچند مصرف اینگونه داروهای آرام بخش درتسکین علایم بیماری دانش آموزبسیار موثرند.اماازجمله عوارض جانبی این داروها می توان خواب آلودگی وضعف کنترل ادرار،تاری دید و گیجی و منگی را نام برد. بهرحال تاکنون دارو درمانی به کنترل نسبی رفتارهای دانش آموز انجامیده  ودرمان کامل اومیسرنبوده است وعلیرغم اقدامات بازدارنده تربیتی ورفتاری درمدارس مختلف موفق به اصلاح رفتار جدی اونشده اند.گرچه دانش آموز امین مشکلات رفتاری دارداما نامبرده بابرخورداری ازبهره هوشی مرزی (IQ) 70 قادربه ادامه تحصیل تامقطع دوم متوسطه حرفه ای رشته مشبک کاری درهنرستان استثنایی پسرانه است.

بررسی راه حل های موجود وانتخاب راه حل جدید

باتوجه به بررسیهای بعمل آمده درخصوص اختلالات رفتاری دانش آموزنامبرده وباتکیه براطلاعات بدست آمده ازمنابع ذیل اقدام به تحلیل واستنتاج موضوع تحقیق و انتخاب راه حل جدیدخود نمودم :

1-مشاهده رفتارطبیعی دانش آموز(رقتاروعملکردواقعی اودرکلاس وکارگاه)

2-مطالعه پرونده تحصیلی دانش آموزوبررسی سوابق تحصیلی گذشته  

راقبول شده است.(باستثنای دوسال تحصیلی دوم وسوم راهنمایی که  نامبرده تجدیدشده.)

3-باهماهنگی مدیر مدرسه ارجاع دانش آموزبه کارشناس مشاوره وتست

4-مطالعه پرونده مشاوره ای دانش آموزهم نشانگراین نکته است که اختلال رفتاری دانش آموزیک بیماری ارثی ومادرزادی است واحتیاج به یک برنامه

اصلاح رفتارودرمان دارویی جدی دارد.

5-نظم بخشیدن به رفتاردانش آموزومقید نمودن اوبه رعایت نظم ومقررات نیازمنداستفاده ازیک برنامه ریزی تربیتی مداوم ومنسجم وتغییردرعادات رفتاری روزانه دانش آموزبوسیله طرح تشویقی وروشهای تقویت مثبت و منفی رفتاروتنظیم قرارداد رفتاری میباشد.  

 اجرای طرح جدید و نظارت بر آن

همچنین دربرنامه اقدام پژوهی حاضرازچهاربرنامه تقویت استفاده کردم  که عبارتند از:

1-تقویت نسبی ثابت*:تقویت پاسخ معینی ازدانش اموزدربرابر ارائه تعداد ثابتی پاسخ

2- تقویت نسبی متغیر*:دراین برنامه برای دانش آموزمعلوم نیست که بعد ازدادن چه تعدادپاسخ تقویت خواهد شد.

3-تقویت فاصله ای ثابت*:دانش آموزبعدازگذشت مدت زمان معینی ازپاسخ دهی تقویت میشود.

4-تقویت فاصله ای متغیر*:فاصله های زمانی بین تقویت هادراین روش متغیر  است ودانش آموز نمی داند که چه وقت تقویت خواهدشد.

دراولین برنامه ای مشاهده ازتاریخ1/11/87تا6/11/87بمدت پنج جلسه ، رفتار طبیعی کیس را مشاهده نمودم پس از آن بمدت پانزده جلسه دیگر دربرنامه اصلاح رفتار اوراتحت نظرداشتم ورفتارهای پرخاشگرانه او را ثبت نموده ام .این برنامه درتاریخ 24/11/87باموفقیت به پایان رسید. دومین مشاهده وبررسی خود رابرروی رفتار کمبود توجه دانش آموز انجام دادم.درابتدا به مدت پنج جلسه ازتاریخ 1/12/87تا7/12/87مشاهده طبیعی ازرفتارآزمودنی بعمل آورم.وسپس طی پانزده جلسه او رادر برنامه اصلاح وتغییر رفتار خود تحت نظر داشتم ومورد مشاهده وارزیابی قرار دادم واین برنامه نیزتا تاریخ 27/12/87 بطول انجامید خوشبختانه درعمل موثر واقع گردید.

گردآوری شواهد(2)

بامشاهده نیمرخ رفتارهای دانش آموز،نمودارهای ستونی وجداول اندازه گیری رفتار وی متوجه تغییرات ذیل می شویم نیمرخ رفتار دانش آموز : در نمودار ستونی فوق میزان رفتار پرخاشگری در دانش آموز مورد تحقیق طی 20 جلسه مشاهده به نمایش گذاشته شده است . پس از ثبت اطلاعات رفتاری او در فرم اندازه گیری فراوانی رفتار نامبرده را در طرح آزمایش قرار دادم.اولاً درمرحله A1  : اطلاعات اولیه ( خط پایه) رفتارش را به مدت 5  جلسه ثبت نمودم. در این مرحله پرخاشگری دانش آموز در قالب پرخاشگری کلامی ( فحاشی) ، پرخاشگری فیزیکی ( هل دادن و آزار و اذیت و تهاجم به  دیگران ) فقط ثبت گردیده .ثانیاً در مرحلهB1    : با استفاده از برنامه های تقویت نسبی ثابت و تقویت نسبی متغیر ( از طریق تقویت های کلامی مثل گفتن احسنت – مرحبا – آفرین ) و روش تقویت رفتار ناهمساز ( تقویت رفتار مطلوب و مغایر با پرخاشگری مثل سکوت و خاموشی) و ارائه کارتهای امتیازی به دانش آموز اقدام نمودم . ثالثاً در مرحله A2  (بازگشت به مرحله ) برنامه اصلاح رفتارش را به مدت 5 جلسه قطع نموده و تقویت و پاداش به  او نمی دادم . و بالاخره در مرحله چهارم B2  : اقدامات درمانی و اصلاح رفتار کیس را مجدداً از سر گرفتم . ضمن ثبت رفتارهای پرخاشگرانه او ، از روشهای منفی کاهش رفتار : مثل محروم شدن از تغذیه رایگان و یا خاموش هم سود جستم. در پایان طرح باتوجه به مشاهدات بعمل آمده وبا عنایت به نمودار ستونی ترسیم شده براساس اطلاعات جدول A متوجه کاهش محسوس دردفعات رفتار پرخاشگرانه کیس خود شدم. نیمرخ رفتار دانش آموز : در نمودار ستونی  B   موارد دقایق ثبت شده مربوط به رفتار کمبود توجه در کیس مورد تحقیق ، طی 20 جلسه نمایش داده شده است . پس از ثبت اطلاعات و داده های رفتاری او در فرم اندازه گیری

فاصله ای رفتار ، نامبرده را در طرح درمانی    ABAB  قرار دادم . در مرحله A1: خط پایه رفتارش را به مدت 5 جلسه ثبت و یادداشت نمودم . بدون آنکه

هیچگونه مداخله ای در رفتارش بنمایم .سپس در مرحله  B1 : با استفاده از  برنامه های تقویت فاصله ای ثابت و تقویت فاصله ای متغیر و با کمک تقویت

کلامی روش تقویت رفتار ناهمساز ( تقویت رفتار مطلوب و مغایر با حالات بی اعتنایی و گوش ندادن به معلم و دیگران و سرپیچی کردن از دستورات معلم

) و ارائه کارت های امتیازی و اهدای جایزه در سر صف مدرسه به ایشان اقدام نموده و نیز در مرحله سوم یعنی A2   : اقدام به قطع برنامه اصلاح رفتار و فقط ثبت رفتارهای کیس نموده و بالاخره در مرحله چهارم یعنی B2   : اقدامات اصلاح رفتار کیس را دوباره شروع نموده و با بهره گیری از روش شکل دهی  رفتار سعی در تقویت و افزایش رفتار توجه کردن در کیس نمودم . در پایان پس از 20 روز از اجرای این طرح ما متوجه کاهش قاطع رفتار کم توجهی و بی اعتنایی و بالعکس افزایش رفتار توجه دادن به معلم در کیس خود شدم .         

ارزیابی تاثیراقدام جدیدواعتبارآن

پس ازاینکه اطلاعات لازم درباره چگونگی اجرای طرح پژوهی ونتایج آن جمع آوری شد.باتوجه به جوانب کار ازدیدگاه شخصی خودوپذیرش نقطه نظرات و انتقادات اظهارشده دراین رابطه ازسوی دیگران،دست به ارزیابی اقدام جدید زدم.

الف)باتوجه اطلاعات وشواهد اولیه ازرفتارکیس کی میزان دفعات وقوع رفتار نامطلوب(بیش فعالی وکمبودتوجه)بسیاربالا بوده ودرمقایسه باشواهدوداده

های ثانویه که نشانگر کاهش قابل ملاحظه ای دراینگونه رفتارها می باشد، می توان گفت طرح آزمایشی اقدام پژوهی ماتاثیری مطلوب بررفتارکیس داشته است.

ب)با توجه به نظرخواهی ازوالدین دانش آموزومقایسه شرایط رفتاری کیس موردتحقیق قبل وبعدازاجرای طرح متوجه کاهش محسوسی درمیزان رفتارهای نامطلوب دانش آموزچه درمدرسه وچه درخانه شده ایم.که این امرخود موجبات رضایت والدینش رافراهم ساخته است.

ج)وبالاخره با توجه به نظرسنجی های بعمل آورده ازگروه ارزیاب(شامل1نفر مدیرو4نفرازدبیران کارآزموده وباتجربه می باشد)که ازابتدای اجرای تاپایان آن

باارائه نظرات وانتقادات سازنده ومفیدخودورهنمودهای توام با شفاف سازی به ارزیابی کارمااقدام نمودند،تغییرات مطلوب دررفتارکیس گزارش کرده اند.

بنابراین باتوجه به پیشرفت دانش آموزوافزایش عملکرد تحصیلی وتوان رفتاری نامبرده به این نکته پی می بریم که طرح جدیدمامی توانددررابطه باتغییرواصلاح رفتاردانش آموزان بویژه دانش آموزان باناتوانیهای ویژه(استثنایی)حتی تامقطع متوسطه حرفه ای هم موثروکارآمد باشد.

تجدید نظر و ارائه نتایج

درپایان پس ازبررسی میزان موفقیت طرح اقدام پژوهی بوسیله معیارهای اعتبارسنجی که درفوق اشاره گردید.معایب ومحددودیت های خاص اجرای

این طرح آزمایش درمدارس نیزدرجلسه ای باحضورگروه ارزیاب موردتجزیه وتحلیل قرارگرفت که عمده ترین موانع اجرای آن رامی توان مواردذیل بر

شمرد:

 1-کمبودوقت وزمان

2-کمبودامکانات اجرای طرح درمدارس با توجه به فضای خاص رفتاردرمانی

 3-عدم استقبال همکاران جهت اجرای آن

به دلیل وقت گیربودن طرح علیرغم آن میتوان نتایج مثبت اجرای این طرح رابه صورت ذیل مطرح نمود.

1-اجرای این طرح می تواندنقش موثری درکنترل ونظم بخشیدن به کلاسهای دانش آموزان بانیازهای ویژه(استثنایی)داشته باشد.

2-مشارکت وهمکاری درمیان دانش آموزان،دبیران وکادرمدرسه راافزایش خواهدداد.

3-امکان رسیدگی بهترومنسجم تربه مشکلات رفتاری وتحصیلی وتربیتی دانش آموزان فراهم می گردد.

4-ایجاد تحرک در آموزش ونشاط وپویایی در دانش آموزان،معلمان و سایر همکاران

5- هرچندپاداش وتقویت تنهاراه حل تغییررفتارمحسوب نمی شوند علیهذا می توانندموثرترین روش تغییرواصلاح رفتاردردانش آموزان بانیازهای ویژه(استثنایی) محسوب گردند.

6-مجهزساختن وآموزش معلمان ودبیران به مهارتهاوروشهای اجرای طرح که منجربه افزایش روحیه تحلیل گرانه واعتماد به نفس درآنها می شود.

7-کاستن فاصله علم وعمل وتحقیق علم ودانش معلمان درعرصه کاروفعالیت آموزشی.

8-کاهش مشکلات رفتاری وتربیتی دانش آموزان.

9-بهبودشرایط آموزش درمدارس استثنایی.

10-ایجادنگرش مثبت درمن وهمکارانم نسبت به شرایط حرفه وشغل مان ازطریق اجرای این تحقیق.

پیشنهادات

پیشنهادات لازم برای اجرای طرح عبارتنداز:

1-اجرای این طرح دانش آموزان بانیازهای ویژه که اغلب دارای مشکلات رفتاری واختلالات ارتباطی هستندتوصیه می شودهرچندتنوع درمشکلات

واختلالات بسیار چشمگیراست وهردانش آموزنیازمنداقدام منحصربه فردی است.

2-اجرای این طرح ارائه برنامه ای منظم وهمکاری داوطلبانه وفعال معلمان و  والدین را نیز طلب می کند لذا پیشنهادمی شودکه والدین دانش آموزان هم

ارتباط نزدیک ومستمری بامدرسه داشته باشندتااجرای این طرح امکان پذیر گردد.                     

منابع

1-قشلاقی،محمد_1371_مبانی تحقیقات تجربی_چاپ اول____انتشارات المپیک ورزش.

2-قاسمی پویا،اقبال_1383_عملی پژهش درعمل_چاپ ششم__انتشارات پژوهشکده تعلیم وتربیت

3-میلانی فر،بهروز_1384_روان شناسی کودکان ونوجوانان استثنایی_چاپ هشتم نشرقومس

4-تبریزی،مصطفی_1380_درمان اختلالهای خواندن،تهران،انتشارات خلاق

5-سیف نراقی_مریم ونادری_1379_نارسایهای ویژهدریادگیری،تهران،انتشارات مکیال

6-احدی،حسن_1387_اختلالهای یادگیری(ازنظریه تاعمل)_تهران-نشرارسباران

7-کاکاوند،علیرضا_1385_روان شناسی وآموزش کودکان استثنای_تهران_نشرروان

8-سیف-علی اکبر_1387_رون شناسی پرورش نوین چاپ دوم_نشردوران

9-کاپلدن،هارولد،ای،سادوک،بنجامین،جی(1377)،اختلالهای رفتاری وروانی دوران کودکی ونوجوانی_ترجمه امین الله قاضل_شیراز_انتشارات راهگشا

10-امیرحسینی،خسرو_1384_مهارت پژوهشگری درآموزش(اقدام پژوهی)

 1-kaplan.b.j.grawford.s.g, and  geoff,c.f(2000).the IQS of children with ADHD are normally distributed. Journal of learning disabilities.

2-weberw , newmark s (2007).complementary and alternative medical the rapies for attention_ deficit/ hy peractivity disorder and autism

[ پنجشنبه هجدهم خرداد 1391 ] [ 11:24 ] [ مجیدمهرمحمدی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

صفحه شخصی مجیدمهرمحمدی
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاداسلامی واحدبهبهان-ایران
امکانات وب